Powiat mielecki

Zapomniane ścieżki pamięci – Ewidencja i komasacja cmentarzy wojennych z I wojny światowej w powiecie mieleckim

Lokalizacja i przynależność administracyjna

Wykaz reprezentuje powojenną, pierwotną ewidencję zbiorczą cmentarzy i kwater wojennych z I wojny światowej na terenie powiatu mieleckiego.

  • Okręg cmentarny / Region: Powiat mielecki / C.K. Komenda Wojskowa w Przemyślu
  • Miejscowość / Pasmo górskie: Powiat mielecki (m.in. Radomyśl Wielki, Tuszyn, Czermin, Gawłuszowice, Padew Narodowa, Mielec, Chorzelów, Borowa)
  • Stan zachowania: Zróżnicowany (obiekty istniejące, zniszczone, zaniedbane, ekshumowane oraz skasowane)

Architektura i założenie przestrzenne

Wykaz obrazuje proces komasacji (komasowania pochówków) – likwidacji niewielkich, pojedynczych lub polnych mogił wojennych oraz skasowanych cmentarzy przywyznaniowych (np. w Chorzelowie, Borowej czy na cmentarzu żydowskim w Mielcu) i przenoszenia szczątków na większe, zbiorcze cmentarze wojenne (m.in. w Radomyślu Wielkim, Tuszynie, Czerminie, Gawłuszowicach i Padwi Narodowej).

Z wykazu wyraźnie rysują się trzy główne rejony koncentracji i skomasowania pochówków:

  • Północny: Oparty o cmentarz zbiorczy nr I w Padwi Narodowej (przejął m.in. pochówki z miejscowości Padew, Reichsheim oraz Tuszów Narodowy).
  • Południowo-zachodni: Oparty o cmentarz nr VIII w Radomyślu Wielkim (przejął m.in. pochówki z Żarówki, Zdziarca, Dąbrówki, Dulczy i Izbisk).
  • Trzecim dużym węzłem pozostawała Tuszyna z cmentarzem nr XI, mieszczącym aż 171 poległych.

Pierwotna ewidencja zbiorcza

  • Apolinary: Pochowanych: 4 (2 mogiły pojedyncze, 1 zbiorowa).
  • Białybór: Pochowanych: 84 (5 grobów zbiorowych). Obiekt ekshumowany – zwłoki przeniesione na cmentarz wojenny w Tuszynie (nr XI), do grobów nr 14, 15, 16, 23, 25, 26, 27.
  • Borowa: (Wpisy skreślone) Pochowanych pierwotnie: 79. Ekshumowany – zwłoki przeniesione na cmentarz wojenny w Czerminie (grób nr 12).
  • Chorzelów: (Wpisy skreślone) Pochowanych pierwotnie: 7 (7 mogił). Ekshumowany – zwłoki przeniesione na cmentarz wojenny Mielec nr I (groby nr 52, 53, 54, 55).
  • Czermin (Cmentarz nr III): Pochowanych: 33 (10 pojedynczych, 2 zbiorowe). Stan: zniszczony.
  • Dąbie (Cmentarz nr XI): Pochowanych: 157 (9 pojedynczych, 7 zbiorowych). Stan: zaniedbany.
  • Dąbrówka: Ekshumowany – zwłoki przeniesiono na cmentarz wojenny w Radomyślu Wielkim nr VIII, grób nr 38.
  • Dulcza (Dulcza Wielka): Ekshumowana – zwłoki przeniesione na cmentarz wojenny w Radomyślu Wielkim nr VIII, groby nr 1, 2, 27, 28, 35, 36.
  • Gawłuszowice (Cmentarz nr 2): Pochowanych: 36 (8 grobów zbiorowych). Stan: zniszczony.
  • Goleszów: Pochowany: 1 (1 mogiła pojedyncza).
  • Hohenbach: Obiekt w wykazie bez podanych szczegółowych danych liczbowych.
  • Jaślany: 1 grób zbiorowy. Ekshumowany – przeniesiony na cmentarz wojenny w Padwi Narodowej (nr 1, groby nr 1, 3, 5).
  • Izbiska: Ekshumowany – zwłoki przeniesiono na cmentarz wojenny w Radomyślu Wielkim (nr 8, groby nr 33, 34).
  • Kiełków: Ekshumowany – zwłoki przeniesiono na cmentarz wojenny w Tuszynie (nr 11, grób nr 28).
  • Książnice: Ekshumowany – zwłoki przeniesiono na cmentarz wojenny w Tuszynie (nr 11, groby nr 17, 18, 19, 20).
  • Mielec (Cmentarz nr 4): Pochowanych: 7 (7 mogił pojedynczych). Zlokalizowany na nowym cmentarzu żydowskim (adnotacja: skasowany/skasowano).
  • Mielec ad Brzyście (Cmentarz nr 5): Pochowanych: 154 (49 mogił pojedynczych, 9 zbiorowych).
  • Nowa Wieś: Ekshumowany – zwłoki przeniesiono na cmentarz wojenny w Gawłuszowicach (grób nr 23).
  • Padew (wieś): Obiekt skasowany/ekshumowany. Zwłoki przeniesiono na cmentarz wojenny Padew Narodowa nr 1 (groby nr 2, 3, 7, 10, 11, 12).
  • Padew Narodowa (Cmentarz nr I): Cmentarz zbiorczy. Pochowanych: 53 (6 mogił pojedynczych, 7 zbiorowych). Adnotacja: Skomasowany.
  • Pławo: Obiekt skasowany/ekshumowany. Zwłoki przeniesiono na cmentarz wojenny w Czerminie (grób nr 11).
  • Podzamcze ad Przecław: 1 pochówek (mogiła pojedyncza).
  • Podole ad Przecław: 1 pochówek (mogiła pojedyncza).
  • Przecław (Cmentarz nr IX): Pochowanych: 1. Adnotacja: przeniesiony/skomasowany na cmentarz żydowski.
  • Przecław (Cmentarz nr X): Pochowanych: 1 (mogiła pojedyncza).
  • Przykop: Adnotacja w rubryce uwag: Tylko napis (brak fizycznego pochówku lub wyłącznie upamiętnienie).
  • Radomyśl Wielki (Cmentarz nr VIII): Cmentarz zbiorczy. Pierwotny numer skreślony (z 5 na 8), liczba pochowanych skorygowana z 48 na 57 (43 pojedyncze, 3 zbiorowe). Adnotacja: Skomasowany.
  • Reichsheim (obecnie Sarnów): Obiekt ekshumowany – zwłoki przeniesiono na cmentarz wojenny w Padwi Narodowej (nr 1, grób nr 8). Reichsheim: Niemiecka kolonia Józefińska założona w XVIII w., w okresie międzywojennym przekształcona w miejscowość Sarnów.
  • Rzochów (Cmentarz nr VII): Pochowanych: 19 (8 mogił pojedynczych, 2 zbiorowe). Adnotacja: Skomasowany.
  • Tuszów Narodowy: Obiekt ekshumowany – zwłoki przeniesiono na cmentarz wojenny w Padwi Narodowej (nr 1, groby nr 6, 9).
  • Tuszyna / Tuszyn (Cmentarz nr XI): Główny cmentarz zbiorczy. Pochowanych: 171 (13 mogił pojedynczych, 15 zbiorowych). Adnotacja: Skomasowany.
  • Żarówka: Obiekt ekshumowany – zwłoki przeniesiono na cmentarz wojenny w Radomyślu Wielkim (nr 8, groby nr 8, 9, 10, 23, 24, 25, 26).
  • Zdziarzec: Obiekt ekshumowany – zwłoki przeniesiono na cmentarz wojenny w Radomyślu Wielkim (nr 8, groby nr 3, 4, 5, 6).
  • Zgórsko (Cmentarz nr VI): Pochowanych: 6 (2 mogiły pojedyncze, 2 zbiorowe). Adnotacja: Skomasowany.
  • Ziempniów: Pozycja ujęta w spisie bez wykazanych stanów osobowych.

Dane o pochowanych i struktura narodowościowa

Wykaz założonych cmentarzy wojennych przedstawia finałowy etap akcji porządkowania grodownictwa wojennego z okresu I wojny światowej na terenie mielecczyzny. Jest to oficjalne zbiorcze sprawozdanie ewidencji gruntowej i osobowej wydane przez C.K. Komendę Wojskową w Przemyślu tuż przed zakończeniem I wojny światowej (3 września 1918 r.).

  • Łączna liczba pochowanych: 639 poległych żołnierzy
  • W mogiłach zbiorowych: 34 masowe
  • W grobach pojedynczych: 151 pojedynczych

Szczegółowy wykaz obiektów:

  • Cmentarz Nr I – Padew Narodowa: Właściciel gruntu: Parafia rzymskokatolicka (Pfarrgemeinde). Powierzchnia: 80 m². Groby: 7 pojedynczych, 6 masowych (łącznie 13 grobów). Pochowani: 26 własnych (austro-węgierskich), 24 rosyjskich (łącznie 50 poległych). Ogrodzenie: Mur cmentarza parafialnego.
  • Cmentarz Nr II – Gawłuszowice: Właściciel gruntu: Parafia rzymskokatolicka. Powierzchnia: 30 m². Groby: 5 pojedynczych, 3 masowe (łącznie 8 grobów). Pochowani: 21 własnych, 15 rosyjskich (łącznie 36 poległych). Ogrodzenie: Mur cmentarza parafialnego.
  • Cmentarz Nr III – Czermin: Właściciel gruntu: Parafia rzymskokatolicka. Powierzchnia: 50 m². Groby: 10 pojedynczych, 2 masowe (łącznie 12 grobów). Pochowani: 33 własnych (łącznie 33 poległych). Ogrodzenie: Mur cmentarza parafialnego.
  • Cmentarz Nr IV – Mielec (Gmina Wyznaniowa Żydowska): Właściciel gruntu: Izraelicka Gmina Wyznaniowa (Jüd. Kultusgemeinde). Powierzchnia: 15 m². Groby: 7 pojedynczych. Pochowani: 4 własnych, 3 rosyjskich (łącznie 7 poległych). Ogrodzenie: Mur cmentarza wyznaniowego.
  • Cmentarz Nr V – Mielec (Cmentarz Parafialny): Właściciel gruntu: Parafia rzymskokatolicka. Powierzchnia: 600 m². Groby: 47 pojedynczych, 8 masowych (łącznie 55 grobów). Pochowani: 36 własnych, 5 sprzymierzonych/sojuszniczych [lub austro-węgierskich innych kadr], 110 rosyjskich (łącznie 151 poległych). Ogrodzenie: Mur cmentarza parafialnego.
  • Cmentarz Nr VI – Zgórsko: Właściciel gruntu: Parafia rzymskokatolicka. Powierzchnia: 2 m². Groby: 1 pojedynczy. Pochowani: 1 własny (łącznie 1 poległy). Ogrodzenie: Mur cmentarza parafialnego.
  • Cmentarz Nr VII – Rzochów: Właściciel gruntu: Parafia rzymskokatolicka. Powierzchnia: 80 m². Groby: 7 pojedynczych, 1 masowy (łącznie 8 grobów). Pochowani: 1 własny, 1 sprzymierzony, 8 rosyjskich (łącznie 10 poległych). Ogrodzenie: Mur cmentarza parafialnego.
  • Cmentarz Nr VIII – Radomyśl Wielki: Właściciel gruntu: Gmina Radomyśl Wielki. Powierzchnia: 200 m². Groby: 38 pojedynczych. Pochowani: 12 własnych, 8 sprzymierzonych, 20 rosyjskich (łącznie 40 poległych). Ogrodzenie: Wał ziemny (Erdwall).
  • Cmentarz Nr IX – Przecław (Gmina Wyznaniowa Żydowska): Właściciel gruntu: Izraelicka Gmina Wyznaniowa. Powierzchnia: 9 m². Groby: 1 pojedynczy. Pochowani: 1 własny (łącznie 1 poległy). Ogrodzenie: Żywopłot (Lebendiger Zaun).
  • Cmentarz Nr X – Przecław (Parafialny): Właściciel gruntu: Parafia rzymskokatolicka. Powierzchnia: 28 m². Groby: 2 pojedyncze. Pochowani: 2 własnych (łącznie 2 poległych). Ogrodzenie: Mur cmentarza parafialnego.
  • Cmentarz Nr XI – Tuszyna [Tuszyn]: Właściciel gruntu: Gmina Tuszyna. Powierzchnia: 700 m². Groby: 16 pojedynczych, 11 masowych (łącznie 27 grobów). Pochowani: 114 własnych, 57 rosyjskich (łącznie 171 poległych). Ogrodzenie: Żywopłot (Lebendiger Zaun).
  • Cmentarz Nr XII – Dąbie: Właściciel gruntu: Właściciel dóbr Krochmal (Gutsbesitzer Krochmal). Powierzchnia: 100 m². Groby: 10 pojedynczych, 3 masowe (łącznie 13 grobów). Pochowani: 66 sprzymierzonych/austro-węgierskich, 71 rosyjskich (łącznie 137 poległych). Ogrodzenie: Ogrodzenie drewniane (Holzumzäunung).

Podsumowanie zbiorcze:

  • Zajęta powierzchnia: 1894 m².
  • Liczba grobów: 151 pojedynczych, 34 masowe (razem 185 grobów).
  • Armia Austro-Węgierska: 251 własnych (austro-węgierskich)
  • Armia Carska (Rosyjska): 308 rosyjskich
  • Armia Niemiecka / Sprzymierzone: 80 sprzymierzonych