woj. podkarpackie, pow. Jasło, gm. Krempna
Cmentarz wojenny nr 4 Grab należy do zespołu czterystu Zachodniogalicyjskich Cmentarzy Wielkiej Wojny Okręg I Żmigród
zdjęcia, plany, projekty archiwalne – Archiwum Narodowe Kraków
Opis architektury i założenia przestrzennego
Projekt: Dušan Jurkovič
Cmentarz wojenny nr 4 Grab ma formę czterech kół z wkomponowanym wewnątrz kwadratem. Powierzchnia 1809 m2. W każdym półokręgu rozmieszczonych jest po 11 mogił. Na wprost wejścia w centralnej części jest 6 mogił. Po bokach wieży znajduje się jeszcze po 11 mogił.
Element centralny
Centralnym elementem cmentarza jest duża drewniana wieżą obłożona gontem umieszczona na kamiennej podmurówce. Zwieńczona dużym drewnianym krzyżem. Na każdym boku daszku są po trzy krzyże z daszkiem. Na kamiennej płycie:
JEŚLI WAŻYĆ CHCECIE OFIARY TEJ WOJNY: DO CHWAŁY I HONORU NA DRUGIEJ SZALI DOŁÓŻCIE JESZCZE ODRODZONĄ DUSZĘ NARODU – A SZALA Z TYM, CO UTRACONE Z ŁATWOŚCIĄ SIĘ UNIESIE!
Na bocznej ścianie jest tablica w języku niemieckim i polskim:
Ten cmentarz wojenny nr 4 odnowiony został w latach 1992 – 1995 przy współpracy polsko-austriackiej, w szczególności z udziałem gminy Krempna i żołnierzy 54 Pułku Obrony Kraju w Styrii
Układ kwater i formy nagrobne
Na mogiłach drewniane krzyże jedno i dwuramienne. Kryte są daszkiem a w środkowej części posiadają metalowe emaliowane tabliczki memoratywne. Między tymi małymi krzyżami są 4 duże po każdym na stronę. Każdy posiada tabliczkę w języku niemieckim w tłumaczeniu:
WIERNI PRZYSIĘDZE, WIERNI MIŁOŚCI OJCZYZNY, POBUDZENI GNIEWEM STALIŚMY SIĘ ŻOŁNIERZAMI I ZWYCIĘZCAMI
PEŁNA WDZIĘCZNOŚCI I DUMY UWOLNIONA OJCZYZNA PAMIĘTA O SWOICH WIERNYCH BOHATERSKICH SYNACH
BÓG ZLITOWAŁ SIĘ NAD NADMIAREM NASZYCH OFIAR I POZWOLIŁ WZEJŚĆ NAD NASZYMI GROBAMI SŁOŃCU ZWYCIĘSTWA
ZATRZYMAJCIE SIĘ! MOŻE WŚRÓD NAS JEST KTOŚ, KTO BYŁ WAM MIŁY!
Napis w roku 1918 na kamiennym cokole głosił wszystkim wątpiącym:
JEŚLI WAŻYĆ CHCECIE OFIARY TEJ WOJNY: DO CHWAŁY I HONORU NA DRUGIEJ SZALI DOŁÓŻCIE JESZCZE ODRODZONĄ DUSZĘ NARODU – A SZALA Z TYM CO UTRACONE Z ŁATWOŚCIĄ SIĘ UNIESIE!
Plac cmentarny otacza jak obronną fortecę, potężny wał ziemny wybrukowany łamanym kamieniem. W wystającym z obrysu kwadratu, tkwi furtka o gładkich ścianach, pokryta stromym, ostro zwężającym się daszkiem gontowym. Na jej osi, przy tylnej części ogrodzenia, wznosi się budowla pomnikowa: nad szerokim kamiennym ołtarzem, rozpościera się załamany pod śmiałym kątem gontowy dach. W miejscu załamania każde z jego czterech pól dźwiga grupę trzech kamiennych krzyży, a wierzchołek wieńczy potężny, zadaszony pod kątem prostym drewniany krzyż.
Dane o poległych
Na cmentarzu wojennym nr 4 Grab w 53 mogiły masowe i 53 mogiły pojedyncze spoczywa 141 żołnierzy w tym 14 austro-węgierskich, 1 rosyjski i 126 żołnierzach o nieznanej przynależności armijnej. Z imienia i nazwiska znanych jest 13 żołnierzy austro-węgierskich i 1 żołnierz rosyjski. Żołnierz rosyjski przynależał do: I.R. 191. Żołnierze austro-węgierscy przynależeli do: I.R. 18, 27, 36, 43; F.J.B. 2; Ldst.M.B. 87; Ldst.I.R. 10; Ldw.I.R. 11; F.K.R. 7. Data śmierci: 14-21-23-24-26-27.11.1914; 12-18-26.12.1914; 29.01.1915; 25.03.1915; 27.01.1916.
zdjęcia, plany, projekty archiwalne – Archiwum Narodowe Kraków
Informacje praktyczne
Dojście: Na skrzyżowaniu skręcamy w prawo w kierunku przejścia granicznego po lewej mijamy „starą” strażnicę SG jedziemy w górę. Widząc po lewej starą (piękną) kapliczkę skręcamy w prawo. Tu zostawiamy samochód i idziemy na szczyt wzniesienia gdzie znajduje się Cmentarz wojenny nr 4 Grab.
Dokładna lokalizacja GPS: 49.427114 21.444430
zdjęcia różny okres – B. Jezierski
zdjęcia archiwalne – Roman Frodyma – w prywatnych zbiorach B. Jezierski
Bibliografia i źródła:
- Wojskowy Urząd Opieki nad grobami wojennymi Okręgu Korpusu nr V w Krakowie, Archiwum Narodowe Kraków, Sygnatura 29/275/0, Liczba serii 1, Liczba skanów 108536.
- Broch R., Hauptmann H., Die westgalizischen Heldengräber aus den Jahren des Weltkrieges 1914-1915, Wien 1918.
- Duda O., Cmentarze Wojenne z lat 1914 – 1918 w Galicji Zachodniej. Czas Świetności i Czas Pogardy, Nowy Sącz 1980 – 1987 (maszynopis w prywatnych zbiorach B. Jezierskiego).
- Duda O., Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej 1914-1918, Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu 1995.
- Duda O., Alfabetyczny Wykaz Poległych, Nowy Sącz 1980 – 1986 (maszynopis w prywatnych zbiorach B. Jezierskiego).
- Drogomir J., Polegli w Galicji Zachodniej 1914-1915 (1918). Wykazy poległych, zmarłych i pochowanych na 400 cmentarzach wojskowych w Galicji Zachodniej, Tarnów: Muzeum Okręgowe w Tarnowie, tom I, II, III, Tarnów: 1999, 2002, 2025.
- Fotografie: zdj. różny okres – Bogdan Jezierski; zdj. archiwalne – Roman Frodyma (zbiory B. Jezierski).
Wszystkie prawa zastrzeżone © [2026] Cmentarze Wielkiej Wojny. Prezentowane na stronie materiały, w szczególności autorskie teksty, opracowania historyczne, bazy danych, fotografie oraz szata graficzna, podlegają ochronie praw autorskich zgodnie z ustawą z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Kopiowanie, powielanie, dystrybucja lub wykorzystywanie całości lub fragmentów materiałów bez uprzedniej, pisemnej zgody administratora jest surowo zabronione. Dozwolone jest korzystanie z treści wyłącznie w ramach dozwolonego użytku osobistego oraz cytowanie fragmentów z podaniem źródła (prawo cytatu).