{"id":112,"date":"2025-02-08T17:13:31","date_gmt":"2025-02-08T17:13:31","guid":{"rendered":"https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/?page_id=112"},"modified":"2026-01-15T11:19:49","modified_gmt":"2026-01-15T11:19:49","slug":"okreg-iv-luzna","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/index.php\/okreg-iv-luzna\/","title":{"rendered":"Okr\u0119g IV \u0141u\u017cna"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><a href=\"https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/index.php\/okreg-iv-luzna\/cmentarz-wojenny-nr-112-roznowice\/\" data-type=\"page\" data-id=\"1920\">Cmentarz wojenny nr 112 R\u00f3\u017cnowice<\/a><\/strong> <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Biecz<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/index.php\/okreg-iv-luzna\/cmentarz-wojenny-nr-113-olszyny\/\" data-type=\"page\" data-id=\"1940\">Cmentarz wojenny nr 113 Olszyny<\/a><\/strong> <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Tarn\u00f3w, gm. Ci\u0119\u017ckowice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cmentarz wojenny nr 114 Rzepnik Strzy\u017cewski<\/strong> <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cmentarz wojenny nr 115 Rzepnik Marciszewski<\/strong> <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cmentarz wojenny nr 116 Staszk\u00f3wka &#8211; Dawid\u00f3wka<\/strong> <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cmentarz wojenny nr 117 Staszk\u00f3wka<\/strong> <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cmentarz wojenny nr 118 Staszk\u00f3wka<\/strong> <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cmentarz wojenny nr 119 Staszk\u00f3wka<\/strong> <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cmentarz wojenny nr 120 \u0141u\u017cna &#8211; Wiatr\u00f3wka<\/strong> <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cmentarz wojenny nr 121 Biesna<\/strong>  <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cmentarz wojenny nr 122 \u0141u\u017cna<\/strong> <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cmentarz wojenny nr 123 \u0141u\u017cna<\/strong> <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cmentarz wojenny nr 124 Mszanka<\/strong> <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cmentarz wojenny nr 125 Zag\u00f3rzany<\/strong> <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cmentarz wojenny nr 131 Str\u00f3\u017ce<\/strong> <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cmentarz wojenny nr 132 Bobowa<\/strong> <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cmentarz wojenny nr 133 Bobowa<\/strong> <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cmentarz wojenny nr 134 Siedliska<\/strong> <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cmentarz wojenny nr 135 Zborowice<\/strong> <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cmentarz wojenny nr 136 Zborowice<\/strong> <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cmentarz wojenny nr 137 Ci\u0119\u017ckowice<\/strong> <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cmentarz wojenny nr 138 Bogoniowice<\/strong> <em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cmentarz wojenny nr 139 Tursko &#8211; \u0141osie <\/strong><em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/index.php\/okreg-iv-luzna\/cmentarz-wojenny-nr-140-tursko\/\" data-type=\"page\" data-id=\"1897\">Cmentarz wojenny nr 140 Tursko &#8211; Zapotocze<\/a> <\/strong><em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Tarn\u00f3w, gm. Ci\u0119\u017ckowice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/index.php\/okreg-iv-luzna\/cmentarz-wojenny-nr-141-ciezkowice\/\" data-type=\"page\" data-id=\"1874\">Cmentarz wojenny nr 141 Ci\u0119\u017ckowice<\/a> <\/strong><em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Tarn\u00f3w, gm. Ci\u0119\u017ckowice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/index.php\/okreg-iv-luzna\/cmentarz-wojenny-nr-142-ostrusza\/\" data-type=\"page\" data-id=\"1855\">Cmentarz wojenny nr 142 Ostrusza<\/a> <\/strong><em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Tarn\u00f3w, gm. Ci\u0119\u017ckowice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/index.php\/okreg-iv-luzna\/cmentarz-wojenny-nr-143-ostrusza\/\" data-type=\"page\" data-id=\"1831\">Cmentarz wojenny nr 143 Ostrusza<\/a> <\/strong><em>woj. ma\u0142opolskie, pow. Tarn\u00f3w, gm. Ci\u0119\u017ckowice<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>IV Okr\u0119g Cmentarny \u0141u\u017cna: Monumentalne Nekropolie Bitwy pod Gorlicami<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>IV Okr\u0119g Cmentarny \u0141u\u017cna (Kriegsgr\u00e4ber-Bezirk IV)<\/strong> po\u0142o\u017cony jest we wschodniej cz\u0119\u015bci obszaru dzia\u0142alno\u015bci Oddzia\u0142u Grob\u00f3w Wojennych. Od wschodu s\u0105siaduje z Okr\u0119giem II Jas\u0142o, od po\u0142udnia z Okr\u0119giem III Gorlice, od zachodu z Okr\u0119giem X Limanowa &#8211; Nowy S\u0105cz i Okr\u0119giem VIII Brzesko, a od p\u00f3\u0142nocy z Okr\u0119giem VI Tarn\u00f3w. Pod wzgl\u0119dem obszaru jak i ilo\u015bci cmentarzy nie nale\u017cy do najwi\u0119kszych, posiada jednak kluczowe znaczenie historyczne.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\"><strong>Prze\u0142amanie frontu na wzg\u00f3rzach \u0141u\u017cnej i Staszk\u00f3wki<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p>To w\u0142a\u015bnie w tym Okr\u0119gu, w dniach 2 i 3 maja 1915 r., mia\u0142y miejsce niezwykle zaci\u0119te i krwawe walki zwi\u0105zane z <strong>prze\u0142amaniem frontu rosyjskiego<\/strong> na wzg\u00f3rzach \u0141u\u017cnej i Staszk\u00f3wki. Skala star\u0107 sprawi\u0142a, \u017ce to tutaj powsta\u0142y najwi\u0119ksze nekropolie regionu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Okr\u0119g IV liczy 27 cmentarzy<\/strong> o \u0142\u0105cznej powierzchni 53 595 m\u00b2 (5,36 ha). \u015arednia powierzchnia obiektu wynosi 2 059 m\u00b2 i jest <strong>najwi\u0119ksza spo\u015br\u00f3d wszystkich 10 okr\u0119g\u00f3w<\/strong> <strong>zachodniogalicyjskich<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Wykaz najwi\u0119kszych nekropolii Okr\u0119gu IV:<\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>nr 123 \u0141u\u017cna (G\u00f3ra Pustki):<\/strong> 29 152 m\u00b2<\/li>\n\n\n\n<li><strong>nr 118 Staszk\u00f3wka:<\/strong> 3 521 m\u00b2<\/li>\n\n\n\n<li><strong>nr 140 Tursko:<\/strong> 2 132 m\u00b2<\/li>\n\n\n\n<li><strong>nr 124 Mszanka:<\/strong> 1 983 m\u00b2<\/li>\n\n\n\n<li><strong>nr 120 \u0141u\u017cna:<\/strong> 1 689 m\u00b2<\/li>\n\n\n\n<li><strong>nr 114 Rzepiennik Strzy\u017cewski:<\/strong> 1 218 m\u00b2<\/li>\n\n\n\n<li><strong>nr 143 Ostrusza:<\/strong> 1 048 m\u00b2<\/li>\n\n\n\n<li><strong>nr 125 Zag\u00f3rzany:<\/strong> 1 028 m\u00b2<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>W strukturze okr\u0119gu znajduje si\u0119 13 cmentarzy \u015bredniej wielko\u015bci oraz 5 ma\u0142ych (poni\u017cej 500 m\u00b2). Spo\u015br\u00f3d 27 obiekt\u00f3w, 18 to budowle samodzielne, 6 to kwatery wojskowe na cmentarzach parafialnych, 2 przy kapliczkach oraz 1 kwatera na cmentarzu \u017cydowskim (nr 132 Bobowa).<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\"><strong>Jan Szczepkowski i wizja artystyczna Okr\u0119gu<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p>Kierownikiem artystycznym IV Okr\u0119gu by\u0142 Polak, malarz <strong>Jan Szczepkowski<\/strong> (w s\u0142u\u017cbie austriackiej wyst\u0119puj\u0105cy jako <em>Oberleutnant Johann Ritter von Szczepkowski<\/em>). By\u0142 on g\u0142\u00f3wnym projektantem wi\u0119kszo\u015bci obiekt\u00f3w, do kt\u00f3rych wprowadzi\u0142 proste, niemal naiwne elementy <strong>sztuki ludowej<\/strong>, czerpi\u0105c wsparcie z pi\u0119kna otaczaj\u0105cej natury.<\/p>\n\n\n\n<p>Ze wzgl\u0119du na udzia\u0142 innych tw\u00f3rc\u00f3w, okr\u0119g charakteryzuje si\u0119 du\u017c\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 stylow\u0105 \u2013 od monumentalnych, surowych budowli \u201epruskich\u201d, po skromne konstrukcje drewniane.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Unikalne za\u0142o\u017cenia architektoniczne:<\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>nr 122 \u0141u\u017cna:<\/strong> swobodny uk\u0142ad zespo\u0142\u00f3w mogi\u0142.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>nr 115 Rzepiennik Marciszewski:<\/strong> jedyny cmentarz o konstrukcji ca\u0142kowicie drewnianej.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>nr 125 Zag\u00f3rzany:<\/strong> kszta\u0142t wyd\u0142u\u017conej nawy ko\u015bcio\u0142a, idealnie wpisany w wzg\u00f3rze.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>nr 138 Bogoniowice:<\/strong> rzut trapezu z dwiema charakterystycznymi basztami.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>nr 141 Ci\u0119\u017ckowice:<\/strong> prostok\u0105t z odgi\u0119tymi skrzyd\u0142ami.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 r\u00f3wnie\u017c na obiekty: nr 113 Olszyny, nr 116 i 118 Staszk\u00f3wka, nr 131 Str\u00f3\u017ce Wy\u017cne oraz nr 136 Zborowice.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\"><strong>Geografia i logistyka: G\u00f3ra Pustki<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p>Geograficznie Okr\u0119g IV le\u017cy w po\u0142udniowo-zachodniej cz\u0119\u015bci <strong>Pog\u00f3rza Ci\u0119\u017ckowickiego<\/strong>, rozpi\u0119ty mi\u0119dzy pasmem Brzanki a Ma\u015blan\u0105 G\u00f3r\u0105. O\u015b okr\u0119gu stanowi rzeka Bia\u0142a, przy czym prawie wszystkie cmentarze (poza nr 138) le\u017c\u0105 po jej wschodniej stronie.<\/p>\n\n\n\n<p>Szczeg\u00f3lne znaczenie ma <strong>G\u00f3ra Pustki k. \u0141u\u017cnej<\/strong>. Mjr Rudolf Broch, kronikarz Oddzia\u0142u Grob\u00f3w Wojennych, pisa\u0142:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eZdobycie szturmem zalesionej i stromej g\u00f3ry ko\u0142o \u0141u\u017cnej by\u0142o jednym z podstawowych wydarze\u0144, kt\u00f3re zdecydowa\u0142y o prze\u0142amaniu frontu rosyjskiego w bitwie pod Gorlicami. Brawurowy atak C.K. 12 Dywizji Piechoty zapewni\u0142 wojskom wieczn\u0105 s\u0142aw\u0119\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\"><strong>Tw\u00f3rcy i wykonawcy: Szczepkowski, Jurkovi\u010d, Mayr<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p>Cho\u0107 g\u0142\u00f3wnym projektantem by\u0142 Szczepkowski, w Okr\u0119gu IV odnajdziemy \u015blady innych wielkich mistrz\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"1\" class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Du\u0161an Jurkovi\u010d:<\/strong> zaprojektowa\u0142 i zbudowa\u0142 monumentaln\u0105 kaplic\u0119 wie\u0144cz\u0105c\u0105 G\u00f3r\u0119 Pustki (nr 123), ko\u0144cz\u0105c prace po odwo\u0142aniu Szczepkowskiego.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Hans Mayr:<\/strong> autor projektu cmentarza nr 124 w Mszance.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Anton Miller:<\/strong> projektant obiekt\u00f3w nr 116 w Staszk\u00f3wce i nr 125 w Zag\u00f3rzanach.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Prof. Hosaeus z Berlina:<\/strong> autor pomnika na cmentarzu nr 118 w Staszk\u00f3wce, dedykowanego pruskim grenadierom.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\"><strong>Pami\u0119\u0107 o poleg\u0142ych \u017co\u0142nierzach<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Po zako\u0144czeniu walk ziemia na wsch\u00f3d od Bia\u0142ej by\u0142a usiana mogi\u0142ami. Starano si\u0119 zachowa\u0107 pierwotne miejsca poch\u00f3wku (groby masowe), cho\u0107 identyfikacja i przynale\u017cno\u015b\u0107 pu\u0142kowa cz\u0119sto wymusza\u0142y komasacj\u0119. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 poleg\u0142ych to \u017co\u0142nierze niemieccy, pochowani obok towarzyszy broni z armii austro-w\u0119gierskiej.<\/p>\n\n\n\n<p>Dzisiejsze cmentarze, mimo dawnych trudno\u015bci komunikacyjnych opisywanych przez mjr. Brocha, stanowi\u0105 unikalny element krajobrazu Pog\u00f3rza, gdzie wierzby i topole \u201e\u015bpiewaj\u0105 na wietrze\u201d nad mogi\u0142ami bohater\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>Cmentarze Wielkiej Wojny<\/strong><\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"250\" height=\"250\" src=\"https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/cropped-cropped-logo-bez-tla.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-72\" style=\"width:140px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/cropped-cropped-logo-bez-tla.png 250w, https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/cropped-cropped-logo-bez-tla-150x150.png 150w, https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/cropped-cropped-logo-bez-tla-100x100.png 100w\" sizes=\"auto, (max-width: 250px) 100vw, 250px\" \/><\/figure>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Cmentarz wojenny nr 112 R\u00f3\u017cnowice woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Biecz Cmentarz wojenny nr 113 Olszyny woj. ma\u0142opolskie, pow. Tarn\u00f3w, gm. Ci\u0119\u017ckowice Cmentarz wojenny nr 114 Rzepnik Strzy\u017cewski woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice Cmentarz wojenny nr 115 Rzepnik Marciszewski woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice Cmentarz wojenny nr 116 Staszk\u00f3wka &#8211; Dawid\u00f3wka woj. ma\u0142opolskie, &hellip; <\/p>\n<p class=\"link-more\"><a href=\"https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/index.php\/okreg-iv-luzna\/\" class=\"more-link\">Czytaj dalej<span class=\"screen-reader-text\"> \u201eOkr\u0119g IV \u0141u\u017cna\u201d<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"class_list":["post-112","page","type-page","status-publish","hentry"],"uagb_featured_image_src":{"full":false,"thumbnail":false,"medium":false,"medium_large":false,"large":false,"1536x1536":false,"2048x2048":false,"twentyseventeen-featured-image":false,"twentyseventeen-thumbnail-avatar":false},"uagb_author_info":{"display_name":"admin","author_link":"https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/index.php\/author\/cww\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"Cmentarz wojenny nr 112 R\u00f3\u017cnowice woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Biecz Cmentarz wojenny nr 113 Olszyny woj. ma\u0142opolskie, pow. Tarn\u00f3w, gm. Ci\u0119\u017ckowice Cmentarz wojenny nr 114 Rzepnik Strzy\u017cewski woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice Cmentarz wojenny nr 115 Rzepnik Marciszewski woj. ma\u0142opolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice Cmentarz wojenny nr 116 Staszk\u00f3wka &#8211; Dawid\u00f3wka woj. ma\u0142opolskie,&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/112","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=112"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/112\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3825,"href":"https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/112\/revisions\/3825"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cmentarzewielkiejwojny.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=112"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}