Cmentarny Okręg II Jasło: Wschodnia Granica Nekropolii Wielkiej Wojny
Cmentarny Okręg II Jasło to kluczowy obszar historyczny położony we wschodniej części terenu działalności dawnego Oddziału Grobów Wojennych (Kriegsgräber-Abteilung KGA).
Pod względem geograficznym obejmuje malownicze tereny Pogórza Jasielskiego, rozdzielonego doliną Wisłoki, oraz części Pogórza Ciężkowickiego i Strzyżowskiego, rozciągające się na północ od linii kolejowej Stróże – Jasło – Zagórz.
Okręg II Jasło obejmuje łącznie 31 cmentarzy wojennych (od nr 12 w Dobryni do nr 42 w Sieklówce). Wszystkie te obiekty zostały zrealizowane w latach 1915–1918 pod kierownictwem artystycznym Joachima Jaegera.
Cmentarz nr 12 Cieklin Józefów woj. podkarpackie, pow. Jasło, gm. Dębowiec
Cmentarz nr 13 Cieklin woj. podkarpackie, pow. Jasło, gm. Dębowiec
Cmentarz nr 14 Cieklin woj. podkarpackie, pow. Jasło, gm. Dębowiec
Cmentarz nr 15 Harklowa
Cmentarz nr 16 Osobnica
Cmentarz nr 17 Osobnica
Cmentarz nr 18 Dębowiec
Cmentarz nr 19 Tarnowiec
Cmentarz nr 20 Biernówka woj. podkarpackie, pow. Jasło, gm. Jasło
Cmentarz nr 21 Warzyce
Cmentarz nr 22 Jasło
Cmentarz nr 23 Jasło
Cmentarz nr 24 Jasło
Cmentarz nr 25 Trzcinica
Cmentarz nr 26 Sławęcin
Cmentarz nr 27 Bączal
Cmentarz nr 28 Jabłonica
Cmentarz nr 29 Siepietnica
Cmentarz nr 30 Święcany
Cmentarz nr 31 Szerzyny
Cmentarz nr 32 Szerzyny
Cmentarz nr 33 Swoszowa
Cmentarz nr 34 Ołpiny
Cmentarz nr 35 Ołpiny
Cmentarz nr 36 Podzamcze
Cmentarz nr 37 Krajowice
Cmentarz nr 38 Kołaczyce – Nowsie woj. podkarpackie, pow. Jasło, gm. Kołaczyce
Cmentarz nr 39 Kołaczyce woj. podkarpackie, pow. Jasło, gm. Kołaczyce
Cmentarz nr 40 Bieździedza woj. podkarpackie, pow. Jasło, gm. Kołaczyce
Cmentarz nr 41 Bieździadka woj. podkarpackie, pow. Jasło, gm. Kołaczyce
Cmentarz nr 42 Sieklówka woj. podkarpackie, pow. Jasło, gm. Kołaczyce
Statystyka i wielkość cmentarzy
Łączna powierzchnia nekropolii w tym rejonie wynosi 13 937 m² (1,39 ha), przy czym średnia wielkość obiektu to około 450 m².
Klasyfikacja cmentarzy według rozmiaru prezentuje się następująco:
- 3 cmentarze duże: nr 14 Cieklin (1 060 m²), nr 16 Osobnica (1 382 m²) oraz nr 34 Ołpiny (2 700 m²).
- 6 cmentarzy średniej wielkości: nr 15 Harklowa, nr 22 Ulaszowice, nr 27 Bączal, nr 33 Swoszowa, nr 36 Podzamcze i nr 40 Bieździedza.
- 22 cmentarze małe.
Architektura i styl projektowy Joachima Jaegera
W odróżnieniu od sąsiadującego od południa I Okręgu Żmigrodzkiego, Cmentarny Okręg II Jasło nie posiada jednej, wyraźnej myśli przewodniej czy wspólnego zamysłu artystycznego.
Dominują tu budowle kamienne, a elementy drewniane – takie jak ogrodzenia czy krzyże nagrobne – stanowiły mniejszość (z nielicznymi wyjątkami, takimi jak Sieklówka i Jabłonica-Walówka).
Najciekawsze obiekty i założenia przestrzenne
Do najbardziej reprezentacyjnych nekropolii Okręgu II niewątpliwie należą cmentarz nr 16 w Osobnicy oraz nr 34 w Ołpinach (którego budowa nie została ukończona do 1918 roku).
Szczególną uwagę badaczy przyciągają trzy obiekty w rejonie Cieklina, które zdecydowanie odbiegają formą od pozostałych:
- Nr 12 w Dobryni: wybudowany w formie długiej (45 m) i wąskiej mogiły.
- Nr 13 w Cieklinie: mający formę kurhanu otoczonego kamiennym murem.
- Nr 14 w Cieklinie: unikalny zespół 6 małych, obmurowanych mogił połączonych ścieżką, z charakterystyczną wysoką budowlą pomnikową na skraju lasu.
Krajobraz i sąsiedztwo historyczne
Twórcy okręgu wykazali się ogromnym wyczuciem nastroju, wybierając lokalizacje o wyjątkowych walorach krajobrazowych. Do cmentarzy najpiękniej położonych należą: nr 13 Cieklin, nr 15 Harklowa, nr 20 Bierówka, nr 26 Sławęcin, nr 28 Jabłonica-Walówka, nr 32 Szerzyny, nr 34 Ołpiny, nr 36 Podzamcze oraz nr 41 Bieździadka.
Większość obiektów to samodzielne cmentarze, choć część zrealizowano jako wydzielone kwatery wojskowe na nekropoliach cywilnych, a jeden (nr 17 Osobnica) usytuowano bezpośrednio przy wiejskiej kapliczce.
Położenie na mapie Galicji
Cmentarny Okręg II Jasło stanowi ważny punkt na mapie pamięci o Wielkiej Wojnie, bezpośrednio sąsiadując z:
- Okręgiem I Żmigrodzkim (od południa),
- Okręgiem III Gorlickim i IV Łużańskim (od zachodu),
- Okręgiem V Pilzno i VI Tarnów (od północy).
Warto zaznaczyć, że tereny położone dalej na wschód nie były już objęte działalnością Oddziału Grobów Wojennych (Kriegsgräber-Abteilung), co czyni Okręg Jasielski ostateczną, wschodnią granicą tego unikalnego przedsięwzięcia architektonicznego.
Odkryj wschodnią granicę nekropolii Wielkiej Wojny!
Bibliografia i źródła:
- Wojskowy Urząd Opieki nad grobami wojennymi Okręgu Korpusu nr V w Krakowie, Archiwum Narodowe Kraków, Sygnatura 29/275/0, Liczba serii 1, Liczba skanów 108536.
- Broch R., Hauptmann H., Die westgalizischen Heldengräber aus den Jahren des Weltkrieges 1914-1915, Wien 1918.
- Duda O., Cmentarze Wojenne z lat 1914 – 1918 w Galicji Zachodniej. Czas Świetności i Czas Pogardy, Nowy Sącz 1980 – 1987 (maszynopis w prywatnych zbiorach B. Jezierskiego).
- Duda O., Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej 1914-1918, Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu 1995.
- Duda O., Alfabetyczny Wykaz Poległych, Nowy Sącz 1980 – 1986 (maszynopis w prywatnych zbiorach B. Jezierskiego).
- Drogomir J., Polegli w Galicji Zachodniej 1914-1915 (1918). Wykazy poległych, zmarłych i pochowanych na 400 cmentarzach wojskowych w Galicji Zachodniej, Tarnów: Muzeum Okręgowe w Tarnowie, tom I, II, III, Tarnów: 1999, 2002, 2025.
- Fotografie: zdj. różny okres – Bogdan Jezierski; zdj. archiwalne – Roman Frodyma (zbiory B. Jezierski).
Wszystkie prawa zastrzeżone © [2026] Cmentarze Wielkiej Wojny. Prezentowane na stronie materiały, w szczególności autorskie teksty, opracowania historyczne, bazy danych, fotografie oraz szata graficzna, podlegają ochronie praw autorskich zgodnie z ustawą z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Kopiowanie, powielanie, dystrybucja lub wykorzystywanie całości lub fragmentów materiałów bez uprzedniej, pisemnej zgody administratora jest surowo zabronione. Dozwolone jest korzystanie z treści wyłącznie w ramach dozwolonego użytku osobistego oraz cytowanie fragmentów z podaniem źródła (prawo cytatu).