Cmentarz nr 63 Pętna woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Sękowa
Cmentarz nr 64 Bartne woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Sękowa
Cmentarz nr 65 Małostów woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Sękowa
Cmentarz nr 66 Małostów woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Sękowa
Cmentarz nr 67 Ropica woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Sękowa
Cmentarz nr 68 Ropica woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Sękowa
Cmentarz nr 69 Przegonina woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Sękowa
Cmentarz nr 70 Owczary woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Sękowa
Cmentarz nr 71 Łosie woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Ropa
Cmentarz nr 72 Ropa woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Ropa
Cmentarz wojenny nr 73 Szymbark – Łągi woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice
Cmentarz wojenny nr 74 Szymbark woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice
Cmentarz wojenny nr 75 Szymbark woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice
Cmentarz nr 76 Rychwałd woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice
Cmentarz wojenny nr 77 Ropica Górna (Ropica Ruska) woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Sękowa
Cmentarz wojenny nr 78 Ropica Górna (Ropica Ruska) woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Sękowa
Cmentarz wojenny nr 79 Sękowa woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Sękowa
Cmentarz wojenny nr 80 Sękowa woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Sękowa
Cmentarz wojenny nr 81 Męcina Mała woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Sękowa
Cmentarz wojenny nr 82 Męcina Wielka woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Sękowa
Cmentarz wojenny nr 83 Wapienne woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Sękowa
Cmentarz wojenny nr 84 Bednarka woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Lipinki
Cmentarz wojenny nr 85 Rozdziele woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Lipinki
Cmentarz wojenny nr 86 Ropica Polska (Ropica) (Ropica Dolna) woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice
Cmentarz wojenny nr 87 Gorlice (Nowodwór) woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice
Cmentarz wojenny nr 88 Gorlice (Sokół) woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice
Cmentarz wojenny nr 89 Gorlice (Zlikwidowany – Ekshumowany) woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice
Cmentarz wojenny nr 90 Gorlice – kwatera na cmentarzu żydowskim woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice
Cmentarz wojenny nr 91 Gorlice woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice
Cmentarz wojenny nr 92 Stróżówka woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice
Cmentarz wojenny nr 93 Stróżówka woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice
Cmentarz wojenny nr 94 Stróżówka woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice
Cmentarz wojenny nr 95 Stróżówka woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice
Cmentarz wojenny nr 96 Stróżówka woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice
Cmentarz wojenny nr 97 Stróżówka woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice
Cmentarz wojenny nr 98 Glinik Mariampolski woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice
Cmentarz wojenny nr 99 Kobylanka woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice
Cmentarz wojenny nr 100 Kobylanka woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Gorlice
Cmentarz wojenny nr 101 Libusza woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Biecz
Cmentarz wojenny nr 102 Wójtowa woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Lipinki
Cmentarz wojenny nr 103 Pagorzyna woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Lipinki
Cmentarz wojenny nr 104 Strzeszyn – Wilczak woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Biecz
Cmentarz wojenny nr 105 Biecz (wzgórze Harta) woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Biecz
Cmentarz wojenny nr 106 Biecz woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Biecz
Cmentarz wojenny nr 107 Biecz – kwatera na cmentarzu żydowskim woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Biecz
Cmentarz wojenny nr 108 Biecz woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Biecz
Cmentarz wojenny nr 109 Biecz woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Biecz
Cmentarz wojenny nr 110 Binarowa woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Biecz
Cmentarz wojenny nr 111 Racławice woj. małopolskie, pow. Gorlice, gm. Biecz
Cmentarz wojenny nr 126 Florynka woj. małopolskie, pow. Nowy Sącz, gm. Grybów
Cmentarz wojenny nr 127 Binczarowa woj. małopolskie, pow. Nowy Sącz, gm. Grybów
Cmentarz wojenny nr 128 Wawrzka woj. małopolskie, pow. Nowy Sącz, gm. Grybów
Cmentarz wojenny nr 129 Grybów woj. małopolskie, pow. Nowy Sącz, gm. Grybów
Cmentarz wojenny nr 130 A Grybów woj. małopolskie, pow. Nowy Sącz, gm. Grybów
Cmentarz wojenny nr 130 B Grybów woj. małopolskie, pow. Nowy Sącz, gm. Grybów
Okręg Cmentarny III Gorlice: Pomnik Bitwy Narodów i Ofensywy Gorlickiej
Okręg cmentarny III Gorlice obejmuje swym zasięgiem tereny, na których doszło do błyskotliwego zwycięstwa wojsk sprzymierzonych w maju 1915 roku. Od masywu Magury po brzegi Białej i Ropy odbywały się tu najcięższe boje decydujące o powodzeniu całej operacji. Jej udany przebieg nie tylko podniósł morale walczących wojsk po zimowych niepowodzeniach, ale także przywrócił wiarę ludności Austro-Węgier w siłę jej armii.
Stąd armie sprzymierzonych rozpoczęły swój zwycięski pochód na wschód – w kierunku linii Sanu, twierdzy Przemyśl i stolicy Galicji – Lwowa. Tu spotkały się ludy z Syberii, Uralu i Kaukazu z tymi z Bośni, Styrii, Moraw, Tyrolu, Pomorza, Wielkopolski i Brandenburgii. Nie wspominam o Polakach, bo i tak historia zmusiła ich do udziału w bratobójczych zmaganiach.
Linia frontu Stróżówka – Gorlice – Sękowa
„Obszar III Okręgu cmentarnego mniej więcej pośrodku przecięty jest słynną linią frontu Stróżówka – Gorlice – Sękowa – Ropica Górna, biegnącą z północnego zachodu na południowy wschód, wzdłuż pasm górskich, które na kształt masywów zdają się skupiać wokół głównych arterii komunikacyjnych. Zadano tutaj pierwsze decydujące ciosy w tej na wieki pamiętnej ofensywie majowej wojennego roku 1915. To tu właśnie wojska austro-węgierskie i niemieckie przełamały żelazny pierścień (…)” (1)
Budowa cmentarzy na tym obszarze urosła do rangi symbolu – oto bohaterowie, którzy dokonali tego przełomu, a padli w śmiertelnym boju, otrzymują od wdzięcznej ojczyzny godne miejsce wiecznego spoczynku. Donosiła o tym na swych łamach ówczesna prasa, zarówno lokalna jak i centralna.
Wojenne zniszczenia ziemi gorlickiej
Powiat gorlicki zapłacił wtedy najwyższą cenę. Walec wojny kilkakrotnie przetaczał się z wschodu na zachód, z północy na południe i odwrotnie. Bezskuteczne ponawiane ataki wojsk rosyjskich na przełęcze Karpat doprowadziły do całkowitej zagłady wielu wsi i osad.
„Miłe i – według miejscowych pojęć – duże miasteczko Gorlice wojna przemieniła w zwały gruzów. Z 645 domów zamieszkana jest niecała dziesiąta część (…). Zniszczeniu uległo 26 budynków szkolnych, 12 folwarków, pałac w Siarach, kościoły w Libuszy, Męcinie Wielkiej, Sękowej, Gorlicach.” (1)
Właśnie tu, na tej zoranej wojną ziemi, miały powstać jako wojenne symbole monumentalne nekropolie.
Hans Mayr – Architekt Majestatu Śmierci
Szczęśliwy przypadek sprawił, że zadanie upamiętnienia poległych w III Okręgu powierzono artyście wybitnemu. Architekt porucznik Hans Mayr swoimi dziełami znacznie przewyższył oczekiwania zleceniodawców.
Jego prace cechuje niezwykły rozmach koncepcji, prostota formy i monumentalna zawartość. Wykorzystał trudne warunki przyrodnicze, tworząc surowe i pełne wyrazu ogrodzenia. Majestat śmierci zawarty jest w nieruchomej żałobie kamiennych mas, w nieugiętych, dumnych filarach i strzelających w niebo wyniosłych krzyżach.
Biografia twórcy: Od Wiednia do Gorlic
Hans Mayr (ur. 1877 w Wiedniu) był jednym z najzdolniejszych uczniów Otto Wagnera w elitarnej Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu. Przed wojną odnosił sukcesy jako wzięty architekt, projektując budynki użyteczności publicznej i mieszkalne w Austrii oraz Czechach. Po wybuchu wojny, w stopniu porucznika pospolitego ruszenia, trafił do Krakowskiego Oddziału Grobów Wojennych, obejmując kierownictwo artystyczne w Okręgu III Gorlice.
Charakterystyka cmentarzy III Okręgu
Jako projektant i twórca wybudował tu 54 cmentarze, z których 48 znajdowało się na terenie działalności Wojskowej Komendy Rejonowej w Gorlicach, a pozostałe na terenie Komendy w Grybowie. Ich ogólna powierzchnia to 31 682 m², co stanowi 11,8% wszystkich cmentarzy zachodniogalicyjskich.
- Typy obiektów: 41 to samodzielne założenia, 10 założono przy cmentarzach wyznaniowych (w tym żydowskich), pozostałe przy kapliczkach i klasztorze.
- Lokalizacja: Prawie połowa obiektów leży wzdłuż linii frontu z 1915 roku, tworząc skupiska w dolinie Sękówki i w rejonie Stróżówki pod Kozicą. Drugie skupisko to rejon Biecza.
- Reprezentacyjne nekropolie: Cmentarz nr 91 Gorlice oraz cmentarz nr 80 Sękowa.
Architektura i detale: Kamień i metal
Podstawowym surowcem w tym okręgu był kamień. Z niego powstawały masywne bramy, słupy narożne i pylony.
- Ogrodzenia: Kamienne mury kryte betonowym daszkiem oraz słupy połączone rurami stalowymi. Detale kamieniarskie wykonywał renomowany kamieniołom w Straconce koło Bielska.
- Element centralny: Drewniany krzyż łaciński z blaszanym, stylizowanym daszkiem, zdobiony motywami roślinnymi z blachy cynkowej.
- Mogiły: Żeliwne krzyże (projektu Mayra i Gustawa Ludwiga) oraz betonowe stele z tablicami memoratywnymi.
Przy realizacji dzieł Mayr współpracował z takimi twórcami jak kapitan Gustaw Ludwig, Emil Ladewig oraz malarze Reinhold Volkel i Henryk Uziembło. Komendantem wojskowym Okręgu od listopada 1915 roku był kapitan rezerwy Johann Broda.
R. Broch, H. Hauptmann „Die westgalizischen Heldengräber aus den Jahren des Weltkrieges 1914-1915” Wien 1918 – oryginał w prywatnych zbiorach B. Jezierski (1)
Cmentarze Wielkiej Wojny
